صائن الدين على بن تركه
مقدمهء مصحح 66
شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )
صائن الدين در اين رساله ، دانايان امت اسلامى را بر هفت طبقه تقسيم مىكند كه مرتبهء هر كدام از آنها متناسب با ميزان عقايد و علومشان است : 1 . محدّثان 2 . متكلّمان 3 . مشّائيان 4 . اشراقيان 5 . محقّقان صوفيه 6 . حروفيان 7 . أولو الأيدى و الأبصار . « 1 » وى هر يك از اين طبقات را معرفى كرده ، در وصف برترين آنها كه طبقهء هفتم است ، بدون تصريح در عنوانشان مىگويد : « طبقهء هفتم ، مرتبه أولو الأيدى و الأبصار است كه خادمان خاص حضرت ختمى و وارثان كمال ارجمند اويند ؛ و ظهور اين طور ، مخصوص همين زمان سعادت قران است . » « 2 » صائن الدين در ذكر نام اين گروه ، صراحتى كه موجب شناساندن آنها باشد ، ندارد . هانرى كربن در مقالهء « ژرفبينى معنى در تأويلات صوفيان ايرانى » « 3 » اين طبقه را منطبق با شيعيان يا اساطين و علماى اهل بيت مىداند . البته ابراهيم ديباجى در مقدمهء چهارده رسالهء فارسى صائن الدين ، اين انطباق را مورد ترديد قرار داده است . « 4 » خود صائن الدين در بيان طبقهء هفتم مىگويد كه حقيقت و معنى ، بتمامه ، در كلام پيامبر نهفته است ، اما تنها اساطين اهل بيت مىتوانند به آن دست يابند . علم جفر هم كه از علوم غريبه به شمار مىرود ، علمى است كه از اهل بيت به ما رسيده است « 5 » براى يافتن آن حقيقت : « معنى هر چه بود و هست و خواهد بود ، همه با غايت كمالى هر يك در او [ كلام پيامبر ] درج است ؛ و ليكن تا غايت كسى راه بيرون شد آن ندانسته و به غير از اساطين اهل بيت ، روى دلجوى او را كسى نديده ؛ اگر چه بسى كاملان حقايق مآب به جلايل اذواق كشف آثار و معارف تحقيق شعار ، متوجه صوب صواب آن گشتهاند و معنيهاى بزرگ بر ايشان ظاهر شده ، و ليكن تمام معنى و كنه مراد از آن كلام ، بر هيچ يك از ايشان روشن نگشته . . . بلى هم از خانوادهء حضرت ختمى - عليه الصلاة و السلام -
--> ( 1 ) . چهارده رساله ، ص 105 - 112 . ( 2 ) . همان ، ص 111 . ( 3 ) . L , inree riorisztion du sens en nermeneutiquw soufie Iranienne : Eran osjahrbuch XXVI , Zurich , 1958 , P . P . 57 - 187 . ( 4 ) . چهارده رساله ، صفحه كه . ( 5 ) . مقايسه شود با سخنان سيد حسين اخلاطى در مقدمهء كتابش به نام ذخائر الأسماء ( الذريعة ، ج 10 ، ص 13 ) .